Ceremonie

Ceremoniën en rituelen spelen binnen de sjamanistische traditie een belangrijke rol. Het verschil tussen een ritueel en een ceremonie is niet groot. Van een ritueel zou je kunnen zeggen dat er vast omschreven handelingen verricht worden met een specifiek doel, terwijl dat bij een ceremonie minder het geval is. Voor het gemak gebruiken we hier overal ceremonie.
Met een ceremonie wordt een verbinding tot stand gebracht tussen de persoon zelf en een belangrijke gebeurtenis voor die persoon. Voor iedereen die zo’n ceremonie meemaakt, dus ook de mensen die erbij aanwezig zijn, ontstaat een verbinding op fysiek, mentaal, emotioneel en spiritueel vlak. Het gezamenlijk deelnemen aan een ceremonie geeft een gevoel van verbondenheid en vertrouwen. De essentie van een ceremonie zou je zingeving kunnen noemen. Zin geven aan het leven en alles wat zich daarbinnen afspeelt. Daarmee eer je je eigen leven en al het leven dat bestaat.
Hierna volgen beschrijvingen van enkele ceremoniën die een hedendaagse sjamaan toepast bij heling.

Medicijnwiel
Het woord medicijn heeft voor een sjamaan een veel diepere betekenis dan louter een geneesmiddel. Voor een sjamaan betekent het levensenergie en kennis van alles dat zich manifesteert in onze wereld. Een medicijnwiel is daar de uitdrukking van. Het is een cirkel van kennis die het geheel en de volledigheid van het leven omvat. In de meest oorspronkelijke vorm is het medicijnwiel een cirkel met daarin een kruis, ook wel het Keltisch kruis genoemd. De punten van het kruis zijn de toegangspoorten tot de paden die naar het centrum leiden, dat het punt is van volledig evenwicht en volledige heelheid. Het omcirkelde kruis stelt de levensenergie in staat in drie richtingen te stromen, vanuit het centrum naar buiten, om het centrum heen en van buiten naar binnen. In het centrum zijn wil zeggen in harmonie en in evenwicht met alles. Overal op de wereld komt dit symbool voor.
Het medicijnwiel zoals dat hier wordt beschreven symboliseert de kringloop van het leven en de schepping. De 36 stenen vertellen allemaal hun eigen verhaal en hebben hun eigen plek en betekenis in het wiel. De hiernavolgende beschrijving van het medicijnwiel is afkomstig van Sun Bear van het Chippewavolk in Noord-Amerika. Hij heeft dit wiel in een visioen gezien en doorgegeven aan vele anderen via zijn boeken ‘Het Medicijnwiel – Aarde-astrologie’ en ‘Dancing with the Wheel’.
Het leggen van een medicijnwiel gebeurt op rituele wijze. In het midden ligt de scheppersteen, daaromheen ligt in een kleine cirkel van zeven stenen: de zon, de maan, de aarde en de vier elementen, aarde, water, lucht en vuur. In de buitenste cirkel liggen stenen die de specifieke natuurkrachten van de vier windrichtingen vertegenwoordigen en de twaalf stenen voor ieder dierenriemteken. Drie stenen op de lijnen van de vier windrichtingen verbinden de buitenste met de binnenste cirkel. Deze verbindingen worden de geestelijk paden genoemd en vormen het kruis. Ieder van de twaalf stenen op de geestelijke paden vertegenwoordigt een kwaliteit van het leven: helderheid, wijsheid, inzicht, vertrouwen, groei, liefde, levenservaring, inkeer, kracht, zuiverheid, vernieuwing en reiniging. Een medicijnwiellegging in de natuur heeft een dubbele werking. Het wiel werkt niet alleen helend voor de mensen die aanwezig zijn, maar ook voor de plaats en de omgeving waar het wiel wordt gelegd.

Trancereizen
Een trancereis wordt gemaakt op de slag van de drum of het geluid van een ratel, waardoor een lichte trance ontstaat. Dit reizen kan naar verschillende werelden of werkelijkheden plaatsvinden. Doorgaans onderscheidt een sjamaan drie werelden: de benedenwereld, de middenwereld en de bovenwereld. De onderverdeling in drie gebieden is afkomstig uit Siberië. De bovenwereld kan nog uit zeven, negen en zelfs veertien hogere regionen bestaan. De onderwereld ook.
Iemand die voor het eerst een trancereis maakt wordt gevraagd naar de benedenwereld te gaan. Dit gebeurt altijd via een poort die kan bestaan uit de wortels van een boom, een bron, een grot of een kloof in de aarde. Deze toegang is persoonlijk en voor iedereen verschillend. Via deze toegang reis je van de fysieke naar de spirituele wereld.
Het is niet zo dat de benedenwereld een donkere plek is waar van alles rondkruipt tussen wortels en aarde. Nadat de ingang is gevonden, zal deze de reiziger leiden naar een landschap dat mooi, sprookjesachtig, donker, bergachtig of waterrijk kan zijn. Het landschap dat iemand daar tegenkomt, hangt nauw samen met de reiziger zelf. In deze spirituele wereld is het mogelijk een krachtdier te ontmoeten, dat jou bescherming en hulp kan bieden. Zo’n krachtdier vertegenwoordigt al de specifieke eigenschappen van de soort. Ook jouw gids of gidsen kun je in deze werelden ontmoeten en waar je ze om hulp of raad kunt vragen. Een trancereis onderga je om heling voor jezelf maar ook voor anderen te vragen.

Soul retrieval
Een soul retrieval is letterlijk het herstellen van de heelheid van de ziel. Door allerlei oorzaken kan iemand een deel van de ziel verliezen. Oorzaken kunnen zijn het verlies van een geliefd persoon, een grote schokkende gebeurtenis zoals een auto-ongeluk, bedreiging met de dood, bijna-doodservaringen, manier van leven die niet in overeenstemming is met de levensopdracht, gebeurtenissen die nog voortkomen uit een vorig leven. Een sjamaan kan voor iemand op trancereis gaan om dat afgescheiden deel van de ziel weer terug te halen. Hierbij heeft een sjamaan helpers nodig die trommelen en die de ruimte bewaken waarin wordt gewerkt. Daarnaast kan een sjamaan gedurende zijn of haar reis rekenen op de hulp van de persoonlijke krachtdieren en hulpgeesten. Zij leiden de sjamaan naar de plaats waar hij of zij moet zijn. Zodra hij terug is van de reis ‘blaast’ hij de zielsenergie terug in de persoon. De plek hiervoor is of de kruin of het borstbeen.
Voor de persoon zelf begint dan een proces van integreren van het teruggevonden deel, waarbij oude stukken pijn en emotie, die de reden zijn geweest van het verlies, ook terugkeren en verwerkt moeten worden. Voor een cliënt is het van belang dat er mensen zijn die hem of haar kunnen bijstaan. Dit kan een therapeut of de sjamaan zelf zijn. In ieder geval zal diegene er klaar voor moeten zijn en zodanig het leven willen veranderen dat er niet weer in oude patronen wordt teruggevallen.

Labyrint
Een labyrint voert je via de paden tot in de kern, jouw kern of de kern van je vraag waarmee je het labyrint instapt. Een labyrint leidt je als vanzelf naar het midden en weer terug. Het labyrint lopen is een vorm van meditatie die ruimte biedt om naar jezelf te luisteren. Evenals het medicijnwiel is het labyrint overal op aarde aangetroffen, zowel op munten als in prachtig aangelegde tuinen, in oude ruïnes van tempels en koninklijke paleizen. Het bekendste labyrint is dat van Knossos op het eiland Kreta. Een labyrint is niet hetzelfde als een doolhof waar je steeds moet kiezen welke richting je opgaat om er weer uit te komen. Er zijn allerlei vormen van labyrinten gevonden die zijn gekrast in graftomben, in de grond gelegd door middel van stenen en op allerlei voorwerpen aangebracht als versiering. De Hopistam in Arizona kent labyrinten die uit de twaalfde eeuw stammen. Bij de Hopi staat een labyrint symbool voor verschijning, geboorte en schepping. Het labyrint werd ook gezien als een landkaart waarmee de ziel na de dood de weg naar de benedenwereld kon vinden.

Zweethut
De weldaad van zweten is al eeuwen bekend. Van Ierland tot in Mexico zijn bouwwerken gevonden die bedoeld waren om daar een zweetkuur te ondergaan. Zweten heeft een reinigende werking op lichaam, geest en ziel. Het gezamenlijk zweten is niet alleen nuttig als ontspanning en reiniging van het lichaam, het is ook een weldaad voor de geest.
De zweethut die hier wordt besproken is geïnspireerd op die van de Lakotastam uit de VS. De zweethut is een koepelvormige hut, opgebouwd uit wilgentakken en overdekt met dekens en een zeil, waardoor er geen daglicht naar binnen kan dringen. In het midden van de hut is een ondiepe kuil gegraven waar hete stenen in worden gelegd.
Het opbouwen van het vuur waarin de stenen worden verhit en het plaatsen van de stenen op de houtstapel, gebeurt allemaal met respect voor de natuurkrachten (het vuur, de lucht, het water, de aarde en de vier windrichtingen) die bij deze ceremonie worden uitgenodigd om aanwezig te zijn. Iedere steen wordt met een intentie, door de deelnemers uitgesproken, op de houtstapel gelegd.
De ceremonie in de zweethut bestaat uit vier ronden (de vier windrichtingen) waarin wordt gemediteerd en gebeden. De volgorde die hier wordt aangehouden is afkomstig van Sean Casy en Frans Scheerder, die beide door traditionele leraren zijn opgeleid als zweethutleider. De opleiding voor zweethutleider, die zij tot voor kort gezamenlijk in Nederland en België gaven, hebben zij aangepast aan de Europese situatie en traditie. In de eerste ronde worden de spirituele krachten uitgenodigd. De zweethutleider begint hiermee en maakt een lied (chant), waar iedereen in de hut zich bij aansluit. Vervolgens worden natuurkrachten, krachtdieren en hulpgidsen uitgenodigd. Tegelijkertijd worden de stenen overgoten met water waardoor de warmte langzaam zal toenemen. In de tweede ronde wordt er gebeden voor heling en kracht en is er aandacht voor familie en vrienden en later voor ieder deelnemer zelf. Men kan stilstaan bij het eigen groeiproces en de verschillende levensfasen. In de derde ronde wordt er aandacht besteed en gebeden voor de politieke en geestelijke leiders in onze wereld, voor de natuur, de dieren, de planten, de mineralen en het milieu. De vierde ronde is een dankronde voor al het goede dat iemand in zijn of haar leven heeft ontvangen, en wordt er gebeden voor degenen die voor ons kwamen, onze voorouders, en voor degenen die na ons komen, de ongeborenen.
Zweethutten kunnen ook worden gehouden bij overgangsrituelen zoals geboorte, huwelijk, verlies, de eerste menstruatie of initiatie tot man, om een nieuw begin te vieren of om een periode af te sluiten.

Maanhut
Omdat in onze cultuur het contact met de moedergodin nagenoeg is verdwenen, zijn ook veel vrouwen (en mannen) het contact met hun vrouwenenergie kwijtgeraakt. Roelien de Lange heeft een eeuwenoude op sjamanistische traditie gebaseerde ceremonie voor vrouwen geïntroduceerd in Nederland. Dit is de moonlodge of maanhutceremonie. Het is een bijeenkomst van vrouwen van alle leeftijden, die in een warme en veilige sfeer specifieke vrouwenzaken uitwisselen en van elkaar leren. In de traditionele maanhut kwamen vrouwen in hun menstruatieperiode bij elkaar om enkele dagen te rusten en kregen ze van de oudere vrouwen onderricht. De huidige maanhut is erop gericht om op intieme wijze het mysterie van het vrouwzijn met elkaar te delen en te eren.
In de sjamanistische culturen zijn de eerste menstruatie, zwangerschap en menopauze mijlpalen in het leven van een vrouw. Deze mijlpalen worden ondergaan als een initiatie en hierbij wordt de vrouw geëerd en gerespecteerd in haar veranderingsproces. Zo wordt de menopauze gevierd als een overgang van een vrouw naar de periode in haar leven waarin ze geen kinderen meer baart en haar energie kan gebruiken voor creativiteit, wijsheid en raadgeving. In de maanhut leren de jonge vrouwen van haar ervaring en wijsheid. De maanhut heeft haar naam te danken aan de menstruatieperiode die een cyclus heeft van 28 dagen en gelijk is aan de maancyclus. Ook de maanhutceremonie is verdeeld in vier delen en geïnspireerd op de vier windrichtingen.

Vision quest
Een vision quest (op zoek naar je visioen) is een diepe ervaring op alle niveaus. In onze tijd worden er vier nachten en vier dagen in totale eenzaamheid in de natuur doorgebracht, zonder enige vorm van comfort en afleiding. Je wordt alleen gelaten met jezelf, de natuur en je voorouders.
Steeds meer mensen ontdekken dat er een levende band bestaat tussen de mens en zijn omgeving. De stilte, het vasten, het contact met de natuurkrachten, de fysieke opgave, brengen je in een meditatieve toestand waardoor die levende band voelbaar en soms zelfs zichtbaar wordt in de vorm van een visioen.
Vóór iemand alleen de natuur intrekt, wordt hij of zij in de dagen die aan de quest voorafgaan fysiek, mentaal, emotioneel en spiritueel voorbereid. Op de plek zelf verblijf je vier dagen en vier nachten zonder enige vorm van comfort en afleiding in de vorm van boeken, mobiele telefoon, computerspelletjes, horloge en zonder eten. De plekken waar mensen terechtkomen zijn van te voren uitgezocht en hebben een naam. Het lot bepaalt waar je terechtkomt. Alles wat je op deze plek tegenkomt is een teken of aanwijzing over en voor jou. Je wordt gevraagd bij te houden wat je hebt gezien en beleefd. Dieren, geluiden, planten, stenen, water, het weer, de wolken, de zon, maan en sterren; alles speelt een rol. Na de quest keer je zelfstandig terug of word je door de leiding opgehaald en worden je beelden en visioenen geïnterpreteerd.

Familieopstelling
Een familieopstelling is geen specifieke sjamanistische techniek. Deze door Bert Hellinger ontwikkelde methode is echter nauw verwant aan het sjamanisme =. Frans Scheerder heeft de ‘voorouderlijke familieconstellatie’ ontwikkeld die wat specifieker sjamanistisch is en meer het geheel (van familie en voorouders) omvat dan alleen het systemisch werken van Bert Hellinger, waarbij tijdens de opstelling één familieaspect wordt uitgelicht. Bij Frans Scheerder wordt de gehele familielijn zichtbaar gemaakt. Daarbij wordt alles wat buitengesloten is weer ingesloten en erkend.
Een familieopstelling werkt als volgt: Een persoon met een vraag kiest uit een willekeurige groep mensen (die voor dit doel bij elkaar zijn gekomen) eerst iemand die deze persoon zelf vertegenwoordigt. Vervolgens wordt door de persoon die familieleden gekozen die belangrijk voor hem of haar zijn. Deze familieleden, die dus geen daadwerkelijke familie is maar vreemden zijn, krijgen allemaal een plaats in een ruimte toegewezen. Dit gebeurt allemaal intuïtief. De persoon wordt gevraagd hier niet over na te denken maar haar of zijn impuls te volgen. Vervolgens stelt de therapeut aan alle familieleden vragen over de plek die de persoon in de familieopstelling inneemt, hoe hij of zij zich voelt op die plek enzovoort. De plaatsvervangers krijgen ook de gelegenheid van plaats te veranderen als deze niet bevalt. Via gerichte vragen en het veranderen van plaats vindt er een verandering in de persoon en binnen de familieopstelling plaats die al helend kan zijn. Het verbazingwekkende is dat een totaal vreemde die de plek inneemt van bijvoorbeeld een moeder, precies die dingen zegt die de daadwerkelijke moeder ook gezegd zou hebben. Hellinger noemt dit fenomeen ‘het wetende veld’ dat ontstaat zodra een groep mensen bij elkaar is en de intentie heeft de orde binnen die familie te herstellen. De persoon die het ondergaat zal hieruit als een ander mens te voorschijn komen. Bovendien kan het doorwerken bij de echte familieleden. Soms is er achteraf meer openheid over problemen die jarenlang of zelfs generaties lang zijn doodgezwegen. Ook opa’s en oma’s die zijn overleden worden opgesteld. Zelfs misgeboorten, waarover vroeger nauwelijks werd gesproken, krijgen weer hun plek binnen de hiërarchie van de familie. Hierdoor wordt ook de orde tussen de levenden en de doden hersteld.

Medicijnwandeling
De oude vorm van een medicijnwandeling is de pelgrimstocht. Ze worden ook nu nog ondernomen als boetedoening voor genezing en voor het bezoeken van heilige plaatsen. Een medicijnwandeling kan vele doeleinden hebben. Het brengt je in contact met de natuur en daardoor dichter bij jezelf. Wie met een vraag een dag op pad gaat krijgt uit de natuur de antwoorden. Dieren, bomen, struiken, wilde bloemen, voorwerpen, alles wat je onderweg vindt en tegenkomt zal je antwoord willen geven op je vragen, als je er voor open staat. Een medicijnwandeling duurt van zonsopgang tot zonsondergang of omgekeerd. De dagen eraan voorafgaand worden er al voorbereidingen getroffen in de zin van je onthouden van alcohol, tabak en veel eten. Op de dag zelf wordt er alleen water meegenomen, of als iemand daar niet buiten kan, een lichte maaltijd.

Smudging
Bij nagenoeg alle ceremoniën wordt rook gebruikt als reiniging van de aura van de deelnemers en de ruimte waarin wordt gewerkt. De rook is afkomstig van de bladeren van kruiden die in een grote schelp worden gebrand. Met veren wordt de rook rondom de persoon gewaaierd, waarmee de persoon wordt ‘schoongeveegd’. In een ruimte gebeurt dit op dezelfde wijze. Ook hier wordt de ruimte geveegd en de negatieve energie die er eventueel hangt geneutraliseerd. Dit reinigen door middel van rook wordt ‘smudging’ genoemd. Deze handeling wordt overigens niet alleen gebruikt als reiniging maar ook als een dankoffer aan alles wat bestaat.
Sjamanen gebruiken verschillende kruiden zoals ceder, zoetgras, salie en tabak. Salie wordt het meest gebruikt. Deze plant heeft een lange traditie als geneeskrachtig kruid. Het kruid is goed voor de luchtwegen en heeft een opbeurende werking bij vermoeidheid. Salie wordt ook in de zweethut gebruikt. In het water dat over de stenen wordt gegoten zit een extract van de salieplant. Smudgen wordt gebruikt om deelnemers gereed te maken voor een ceremonie en om geconcentreerd aanwezig te zijn.

naar boven